Herdenken en bevrijding

mei 7, 2012

Het thema van deze bijeenkomst is: Herdenken en bevrijding.

Wim  vertelt …

“De afgelopen dagen dacht ik na over het gedicht van Auke Siebe Dirk en het stukje wat Riet Fiddelaers daar over geschreven heeft. Ik volgde de discussie die losbarste over goed en fout zijn. Ik begreep de reactie van de joodse gemeenschap maar begreep ook de boodschap van Auke Siebe Dirk. Het ging over vijandsbeeld en slachtofferschap.

Het is misschien niet te vergelijken maar steeds kwam bij mij de gedachte boven aan andere mensen die het gevoel hadden er niet te mogen zijn. Ik denk dan aan mensen met een psychische of geestelijke beperking. Psychiatrische patiënten en hun begeleiders die tijdens de oorlog door de bezetter minderwaardig geacht werden. En in een later stadium, zoals in het joods psychiatrisch ziekenhuis in Apeldoorn is gebeurd, vermoord werden.
Je kunt het je niet voorstellen, zoals zoveel uit onze geschiedenis niet voor te stellen is, maar het is waar gebeurd.
Nu is er een verschil tussen het maken van een verkeerde keuze en het lot van een psychiatrische diagnose. Ik wil hier dan ook geen vergelijking maken. Wel zou je kunnen zeggen dat het belangrijk is om iedereen een plek te geven door te herdenken. Hoe komen mensen vanuit de schaduw in het licht? Auke deed dit voor zijn oudoom.

Een afvaardiging van de cliënten van de RIBW legt elk jaar een krans op 4 mei en dat is mooi en belangrijk.
Tot voor een aantal jaren terug werd er door personeel van de RIBW ook een krans gelegd op het Trajanusplein als gedachtenis aan alle omgekomen landgenoten en in het bijzonder aan de mensen uit de psychiatrie.
Aan deze traditie is, om voor mij onduidelijke reden, een eind gekomen. Maar het zou na het lezen van het gedicht van Auke Siebe Dirk weer nieuw leven ingeblazen moeten worden, vind ik. Ook hulpverleners hebben de taak en misschien wel de plicht om te herdenken. Want door te zwijgen houden we het stigma in stand. En zoals Riet Fiddelaers in haar stukje schreef, zorgt zwijgen ervoor dat het familiesysteem het probeert goed te maken of mogelijk gaat de geschiedenis zich herhalen.”

Gedicht van Auke: Foute keuze

“Mijn naam is Auke Siebe Dirk
Ik ben vernoemd naar mijn oudoom Dik Siebe
Een jongen die een verkeerde keuze heeft gemaakt

Koos voor een verkeerd leger
Met verkeerde idealen
Vluchtte voor de armoede
Hoopte op een beter leven

Geen weg meer terug
Als een keuze is gemaakt
Alleen een weg vooruit
Die hij niet ontlopen kan

Vechtend tegen Russen
Angst om zelf dood te gaan
Denkend aan thuis
Waar Dirk z’n toekomst nog beginnen moet
zijn moeder is verscheurd door de oorlog
Mama van elf kinderen, waarvan vier in het verzet zitten
En een vechtend aan het oostfront
Alle elf had ze even lief

Dirk Siebe kwam nooit meer thuis

Mijn naam is Auke Siebe Dirk
Ik ben vernoemd naar Dirk Siebe

Omdat ook Dirk Siebe niet vergeten mag worden.”

Riet Fiddelaers over het gedicht:

“Gedicht over een verscheurde ziel

Morgen is het zo ver: tijdens de dodenherdenking wordt het gedicht van Auke Siebe Dirk de Leeuw niet voorgelezen. Persoonlijk vind ik dat jammer want het is een gedicht dat tot op het bot raakt. Dat is precies waar het om gaat bij gedichten: dat ze raken op zielsniveau, in positieve of in negatieve zin. Toch wil ik me niet mengen in de beslissing die genomen is, ik wil liever op een andere manier naar het gedicht kijken.
Want wat buitengewoon knap is, is dat een vijftienjarige jongen zo de vinger op de zere ziel kan leggen. In familiesystemen nemen familieleden die, om welke reden dan ook, verzwegen worden, altijd een belangrijke plek in. Immers: niets is zo groot als dat wat er niet mag zijn. Ze beïnvloeden daardoor het familiesysteem van generatie op generatie zoals te zien is bij Auke. Auke maakt een belangrijke beweging: hij haalt zijn oom uit de schaduw (niet uit de vergetelheid want juist door te verzwijgen wordt hij nooit vergeten) en geeft hem een plek in het licht. Dat is de enige manier om de loop van de familiegeschiedenis een duw in de goede richting te geven. Onder ogen zien welke keuzes gemaakt zijn, er woorden aan geven, het hoofd buigen voor wat er is gebeurd. Want anders probeert de volgende generatie weer goed te maken wat de vorige generatie heeft laten liggen of herhaalt de geschiedenis zich opnieuw. Mensen zijn immers trouw aan hun systeem van herkomst, of ze dat nu willen of niet.
In feite houdt Auke in zijn gedicht een liefdevol pleidooi voor zijn overgrootmoeder, een moeder die al haar elf kinderen lief had. Maar vier zaten in het verzet en één koos het verkeerde leger. Hoe verscheurd kun je zijn als moeder? Hier valt niet te kiezen, want: ‘wij zijn allen hulpeloos ten aanzien van de dingen die de liefde van ons vraagt’ (Susan Smit). Dat je dat als vijftienjarige al zo goed begrepen hebt, daar neem ik mijn pet voor af. De toekomst stemt me hoopvol als die is aan jongens als Auke Siebe Dirk.”

Dr. Riet Fiddelaers-Jaspers, verliesdeskundige, Heeze